Case: Energiehub De President
- Locatie: Bedrijventerrein De President, Haarlemmermeer
- Netbeheerder: Liander
- Contractvorm: Groeps Capaciteitsbeperkend Contract (Groeps-CBC)
- Deelnemers: 7 bedrijven (kopgroep), uitbreiding in voorbereiding
- Status: Technisch gereed, testfase met Liander gepland voor zomer 2026
Op bedrijvenpark De President in Hoofddorp draait een energiehub waar inmiddels zeven bedrijven hun transportcapaciteit op het elektriciteitsnet van Liander collectief delen. Wat deze energiehub onderscheidt van veel andere initiatieven is de aanleiding: een uitgesproken duurzame ambitie van bedrijvenpark De President is de reden voor samenwerking.
Bart Blokland is projectleider energiesystemen bij SADC en is één van de drijvende krachten achter de hub. Hij heeft ruime ervaring in het creëren van oplossingen voor netcongestie, zoals op Schiphol Trade Park waar SADC hun eerste collectieve oplossing ontwikkelde. In dit artikel delen Bart Blokland en Abe Ferwerda van SADC de aanpak, lessen en visie.
Het ontstaan: duurzame visie vóór de netproblemen
De wortels van de energiehub op De President liggen bij de visie van SADC (Schiphol Area Development Company), namelijk de ontwikkeling van duurzame werklandschappen. SADC is een publiek-private organisatie die in 1987 is opgericht om een duurzaam vestigingsklimaat te creëren in de Schipholregio. SADC is een initiatief van de gemeente Haarlemmermeer, de gemeente Amsterdam, de provincie Noord-Holland en Schiphol.
Al in de zomer van 2020 dacht SADC na over de vraag: hoe realiseren we het werklandschap van de toekomst met de duurzaamste bedrijventerreinen? Toen eind 2020 daarbovenop kwam dat de bedrijventerreinen rondom Schiphol te maken zou krijgen met netcongestieproblematiek, was men al aan het onderzoeken hoe een energiehub op Schiphol Trade Park kon worden gerealiseerd en kwamen de gemaakte plannen hiervoor in een stroomversnelling.
"Het eerste gesprek dat we hebben gevoerd kwam puur vanuit een duurzame bedrijfsvisie en een visie voor de toekomst van een duurzaam energiesysteem. Het woord netcongestie kwam er toen totaal nog niet in voor."
Nadat de energiehub op Schiphol Trade Park live is gegaan in april 2022, konden de ondernemers op het nabijgelegen bedrijventerrein De President de ervaring en kennis die daar is opgedaan goed gebruiken. Die kennis, de ontwikkelingen vanuit de Amsterdamse Haven, waar de groeps-CBC contractvorm in samenwerking met Liander werd ontwikkeld, werd vervolgens ingezet voor De President.
De President is een hybride terrein: deels bestaande bebouwing, deels nieuw in ontwikkeling (President 1.0). Liander begon in dit gebied met capaciteitsbeperkingscontracten (CBC’s), waardoor de groeps-CBC de logische contractvorm werd voor het collectief. Dat betekende een andere startpositie dan op Schiphol Trade Park. Er waren bedrijven met ruime capaciteit, maar ook bedrijven met tekort.
De samenwerking: collectief belang boven financieel belang
Zeven bedrijven vormen de kopgroep van de energiecoöperatie. Het is een gevarieerd gezelschap: bestaande bedrijven die al jaren op het terrein gevestigd zijn én nieuwe ondernemers. Bedrijven met een capaciteitsprobleem én bedrijven zonder. Die mix is bewust. Bart noemt het de kern van het model: bedrijven met flexibiliteit helpen hun buren die tekort hebben.
"De coöperatie is niet op winst gericht. We zijn er voor de leden, en de leden bepalen zelf wat goed voor ze is. Dat vraagt in het begin best veel overleg met elkaar om inzicht te krijgen in waarom we doen wat we doen. En vervolgens is een helder, langjarig commitment om elkaar te helpen belangrijk."
De samenwerking begon met veel kopjes koffie en open gesprekken. Nog geen formele ondertekening, gewoon een handdruk en een belofte. Pas toen het vertrouwen er was, volgde de formele stap: een coöperatie met statuten, een bestuur met ledenvergadering, een ledenovereenkomst en installatieovereenkomsten voor partijen die regelbaar vermogen inbrengen.
Een bewuste keuze is het vermijden van financieel motief als basis voor samenwerking:
"Blijf alsjeblieft weg van financieel belang als motivator voor het collectief. Geld is een factor die nooit genoeg is. Een business case kun je in een middag schrijven, maar dat gaat niet het vertrouwen creëren dat je nodig hebt om je buren te helpen."
De President kent relatief weinig internationale bedrijven vergeleken met Schiphol Trade Park. Dat is een voordeel, stelt Blokland. “De beslis- en contactlijnen zijn korter. Bij een kleiner lokaal bedrijf zit je al snel met de eigenaar aan tafel, die ter plekke kan beslissen. Bij grote internationale concerns moet je soms via een locatiemanager naar een moederbedrijf in Duitsland, Italië of Japan of via fondsen en financiers die het pand als belegging bezitten. Die kortere lijntjes op De President hebben het proces merkbaar versneld.”
De samenwerking met Liander verloopt constructief, aldus Blokland. “Er waren wel hobbels. Sommige processen bij de netbeheerder waren nog niet volledig ontwikkeld. Maar die uitdagingen zijn steeds in een positieve, coöperatieve sfeer opgepakt.”
De technische oplossing: gebruik wat je al hebt
Bij elk lid van de coöperatie is bij de meter extra techniek toegevoegd om realtime, op secondebasis, energiedata uit te lezen. Die data komt samen in een IT-platform, geleverd door Spectral Energy. Het platform monitort continu of het collectief binnen de bandbreedte van het groeps-CBC blijft.
Als Liander via het GOPACS-systeem een capaciteitsbeperking afroept, past het platform de limiet aan. Nadert het collectieve vermogen die grens? Dan stuurt het systeem automatisch een signaal naar de batterij van één van de deelnemers om te ontladen. Zo wordt de groepspiek afgevlakt, zonder dat individuele bedrijven hun primaire proces hoeven aan te passen.
"Een hotel kan niet zomaar zijn airco's uitzetten of het zwembad niet verwarmen als de netbeheerder belt. Maar in de groep hoeft dat ook niet. Je spreekt af wat je aan of uitzet, zodat iedereen gewoon zijn business kan uitvoeren."
Een interessant uitgangspunt bij De President: er is tot op heden niet geïnvesteerd in nieuwe collectieve assets. De assets die in gebruik zijn, waren eerder al aanwezig op het terrein. De coöperatie heeft daardoor vrijwel een lege balans.
"Kijk eerst op het bedrijventerrein wat je zelf al hebt aan regelbaar vermogen, voordat je begint met het kopen van allerlei dure assets. Er staat vaak al meer dan genoeg."
Het regelbare vermogen dat momenteel actief is in het collectief bestaat uit een batterij en gas- en dieselgeneratoren van een van de deelnemers. Bart Blokland: “Veel bedrijven hebben al een noodstroomaggregaat (NSA) staan dat ze maandelijks toch al moeten testen. Waarom dat niet inzetten op het moment van een piekvraag? In de volgende fase voegen we ook laadpalen voor elektrisch vervoer en een tweede batterij aan het collectief toe. Hierdoor creëren we de flexibiliteit om meer bedrijven te laten deelnemen.”
Het realtime inzicht levert ook concrete verbeteringen op per bedrijf. Op één locatie bleken vijf identieke installaties van dezelfde leverancier dagelijks om precies 07.00 uur allemaal tegelijk op te starten, wat een onnodige piek veroorzaakte. Door ze na elkaar te laten starten, verdween die piek. Bij een ander bedrijf bleek de koffiepauze van 10.00 uur samen te vallen met het terugkeren van alle elektrische heftrucks naar de laadpunten. Een kleine batterij ertussen zetten haalde een flinke piek weg.
Belangrijkste lessen en advies
1. Creëer een collectief bewustzijn
“Iedereen heeft belangen. Respecteer deze belangen en breng ze samen. Als iedereen het eigen belang ziet terugkomen in het collectieve belang, ontstaat er een collectief bewustzijn.”
2. Blijf weg van financiële motivatoren
“Bedrijven verdienen geld met hun core business, niet met het elektriciteitssysteem. De vergoeding die een bedrijf ontvangt voor het beschikbaar stellen van flexibiliteit is een compensatie, geen verdienmodel. Kijk in plaats daarvan naar wat je samen bereikt; een beter energiesysteem door samenwerking en een fijn vestigingsklimaat”, aldus Blokland.
3. Investeer niet in nieuwe assets voordat je weet wat je hebt
De gangbare beeldvorming over energiehubs met grote batterijen, dure generatoren, gezamenlijke investeringen, klopt niet met de praktijk van De President. Op deze locatie is er al meer regelbaar vermogen aanwezig dan nodig. Inventariseer dit eerst, voordat je geld uitgeeft.
4. In de beperking zit voordeel
Het starten met een koplopersgroep van een beperkt aantal bedrijven voorkomt (te) veel overleg en afstemming. Als je direct met de eigenaar, financier en gebruiker van de locatie van een bedrijf kan schakelen zijn beslislijnen kort en is er minder overleg nodig.
5. Werk samen met de netbeheerder
"Ga ervan uit dat ook bij de netbeheerders de medewerkers iedere dag opstaan met de gedachte: ik ga het vandaag beter maken. We moeten daarom elkaars taal leren spreken en begrip krijgen voor elkaars uitdagingen", aldus Blokland
6. Maak een verdeelmodel, geen verdienmodel
Zorg dat iedereen mee kan doen, onder gelijke condities. Een bedrijf dat onder gelijke voorwaarden kan deelnemen en zich kan vestigen op een terrein waar de transportcapaciteit collectief is geregeld, dat is echte waardecreatie. Op Schiphol Trade Park ervaart inmiddels niemand meer wie tekort had en wie niet. En dat is precies de bedoeling. Bedrijven krijgen op deze manier weer ruimte voor duurzame groei.
De komende weken staan in het teken van de laatste technische afrondingen. Daarna start de testfase samen met Liander. De zomer is een ideale periode om te starten, omdat er dan weinig kans is op de afroep van capaciteitsbeperkingen op de afname van elektriciteit. Als deze integrale test goed verloopt, is de hub volledig live.
Tegelijkertijd lopen gesprekken met meer bedrijven die willen toetreden tot de groeps-CBC.
"We willen dat iedereen op het bedrijventerrein meedoet, op basis van dezelfde sociale principes. Namelijk: het energiesysteem is voor iedereen en iedereen doet onder gelijke condities mee."
Op het deel van De President dat nog in ontwikkeling is, worden de lessen al meteen meegenomen in de opzet. Dat betekent dat nieuwe bedrijven voorbereid worden zich te vestigen op een plek waar de capaciteitsvraag collectief geregeld is en ze direct kunnen deelnemen.
SADC ziet het bredere perspectief: “In de provincie Noord-Holland alleen al zou tenminste 30% van het huidige vermogen op bedrijventerreinen als regelbaar vermogen aanbieden aan de netbeheerder de congestieproblematiek drastisch verlichten."
Blokland: "De energiehub is daarvoor geen heilige graal, maar wél een concrete, bewezen stap. Zoals de bedrijven op De President laten zien, kun je die stap zetten zonder grote investeringen of financieel motief. Sterker nog, vaak is er meer regelbaar vermogen beschikbaar dan je denkt. Zo helpen we elkaar en bouwen we samen aan het duurzame energiesysteem van de toekomst."
Afbeelding: via PVB
