Case GDS Middenmeer: een uniek energiesysteem op grote schaal

Kennisplatform Energiehubs

• Locatie: Middenmeer, Noord-Holland
• Aantal bedrijven: 
• Soort samenwerking: Gesloten Distributiesysteem (GDS)
• Status: live

In Middenmeer, in de kop van Noord-Holland, ligt een van de grootste en meest geïntegreerde particuliere energienetten van Nederland: het Gesloten Distributiesysteem (GDS) van ECW Energy. Wat begon als een oplossing voor een aantal tuinders die geen aansluiting kregen, groeide uit tot een volledig energiesysteem met tientallen klanten, waaronder datacenters van Microsoft en Google. ECW levert gas, elektra, warmte, CO₂, water en data.

Het begin: geen net, geen keuze

Toen ECW in 2006 begon met de ontwikkeling van het gebied, was er simpelweg geen net. “In de kop van Noord-Holland lag nauwelijks infrastructuur voor industrie”,  vertelt Robert Kielstra, medeoprichter en directeur van ECW.

De netbeheerder kon het net niet aanleggen binnen de benodigde termijn. Daarom werd ECW Energy opgericht, dat een particulier net aanlegde. Dat was ongebruikelijk en kostbaar. “We begonnen met twee tuinders, maar bouwden een trafostation voor tien. De overige acht waren al wel in beeld, maar de voorinvestering moest nog gefinancierd worden.”

Samenwerking als fundament

De tuinders werden aandeelhouders van ECW. “Vanuit die samenwerking kun je heel makkelijk uitbreiden”, zegt Robert. “We zijn begonnen met energie, maar doen nu ook water, warmte, CO₂, data en zelfs omgevingsmanagement.”

Jack Burema, verantwoordelijk voor projecten bij Kenter, benadrukt het belang van die gedeelde start. “Alle aandeelhouders hadden op dat moment hetzelfde belang. Dat zie je zelden. Later aansluiten is veel lastiger, omdat de nieuwe tuinders zich moeten inkopen. Je krijgt daarnaast ook opnieuw te maken met de vraag: wie heeft recht op welke transportcapaciteit?”

Van tuinders naar techreuzen

Na de tuinders volgden de datacenters. “De tuinders leverden veel stroom terug, dus we gingen op zoek naar een grote verbruiker die zich in het gebied kon vestigen en die stroom kon gebruiken. Zo kwamen we bij datacenters.” Via het ministerie van Economische Zaken kwam Microsoft in beeld. “Toen Microsoft kwam, volgde Google. Inmiddels hebben ze allebei een datacenter aangesloten op het GDS”, vertelt Robert.

Een compleet energiesysteem

Het GDS van ECW is meer dan een net. Het is een volledig geïntegreerd systeem. ECW is eigenaar, de tuinders zijn medeaandeelhouders en de afnemers zijn diezelfde tuinders en de datacenters. Kenter verzorgt de technologie voor elektra, Van den Heuvel doet gas, en Anexo regelt de meetdiensten en allocatie.

ECW Energy is onder andere verantwoordelijk voor onderhoud, software, IT, commercie en finance. Ze zijn namelijk ook de energieleverancier van meerdere aangesloten partijen. Daarvoor is een flinke organisatie van zo’n vijftig mensen opgezet. Robert vergelijkt ECW met de Stadtwerke in Duitsland, maar dan specifiek voor het gebied van ECW. Stadtwerke zijn gemeentelijke nutsbedrijven in Duitsland die verantwoordelijk zijn voor voorzieningen zoals elektriciteit, gas, drinkwater, stadsverwarming en andere publieke voorzieningen.

Verbinding met de omgeving

ECW werkt samen met de klanten aan een bezoekerscentrum. “Bij tuinders mag je niet naar binnen vanwege plantenziekten, bij datacenters vanwege cybersecurity, bij ons vanwege arboveiligheid”, zegt Robert. “Maar we willen wel laten zien wat we doen.” Het bezoekerscentrum moet daarom bijdragen aan een sterkere verbinding met de omgeving en aan arbeidsmarktontwikkeling, bijvoorbeeld door scholieren te interesseren in techniek.

Toekomst: flexibiliteit en uitbreiding

Het systeem blijft in ontwikkeling. Zo is ECW bijvoorbeeld in gesprek met vergistingsinstallaties. Deze partijen produceren biogas en CO₂. Voor hen is het GDS in Midddenmeer door de grote verscheidenheid aan energiedragers heel interessant. 

“Vandaag willen ze misschien elektra terugleveren, morgen warmte inkopen en overmorgen gas leveren”, legt Robert uit. “Wij vinden dat prima. Door onze schaal kunnen we die variaties altijd bieden. Het maakt niet uit of ze inkopen of verkopen en of het nu om warmte, CO₂ of elektra gaat.”

Daarnaast werkt ECW aan warmte-uitkoppeling van de datacenters. Datacenters produceren veel warmte, die nu vaak wordt afgevoerd zonder nuttige toepassing. Als ze deze warmte uitkoppelen en beschikbaar maken voor de kassen binnen het GDS, kan het gasverbruik van de tuinders omlaag. Een duurzame oplossing dus.

Bovendien onderzoekt ECW welke rol waterstof kan gaan spelen in het systeem. De waterstof-backbone is een netwerk van pijpleidingen dat industrieclusters in de toekomst gaat verbinden om waterstof te kunnen transporteren. Een van deze leidingen komt onder het terrein van ECW te liggen. Robert ziet kansen om een aftakking op deze backbone te realiseren, zodat waterstof lokaal beschikbaar wordt. Bovendien wordt zelfs gedacht aan de bouw van een elektrolyser: een installatie die groene waterstof produceert met behulp van elektriciteit. Daarnaast komt hier bruikbare warmte bij vrij. 

Waarom ECW wél werkt

Volgens Jack Burema is ECW een uitzonderlijke casus. “Er zijn maar weinig succesvolle GDS'en. ECW werkt omdat het om grote vermogens gaat, het op het juiste moment is ontstaan en omdat alle partijen hetzelfde belang hadden.”

Een genuanceerde blik op GDS’en

Zowel Robert als Jack zijn kritisch over het GDS-model als standaardoplossing voor netcongestie. “Het vraagt om een stevige organisatie, duidelijke governance en voldoende schaal”, zegt Jack. “Zonder die elementen loop je het risico op complexe situaties bij beheer en eigendom.”

Bij een GDS beheert de uitvoerende partij het private energienet. Dit is een wezenlijk andere constructie dan een groepscontract (zoals een Groeps-TO) waarbij de groep gebruik maakt van het publieke stroomnet. De netbeheerder blijft dan verantwoordelijk voor beheer en onderhoud van het netwerk.

Robert en Jack roepen andere bedrijventerreinen die een GDS overwegen op om eerst te onderzoeken of er mogelijkheden zijn voor groepscontracten op het publieke net. Laat de netbeheerder het net aanleggen, en regel daarachter je eigen zaken met batterijen en zonnepanelen. Robert vult aan: “Een GDS kan werken, maar is niet voor elk terrein geschikt. Het moet echt een laatste redmiddel zijn, en dan vooral voor grote clusters.” 

Succesfactoren

Waarom is het GDS van ECW Energy in Middenmeer een succes geworden?

Grote schaal

ECW werkt op een schaal die voor de meeste terreinen niet haalbaar is. Deze omvang maakt het mogelijk om zware infrastructuur rendabel te exploiteren en koppelkansen te benutten tussen verschillende energiedragers.

Samen starten

Het GDS begon met een groep tuinders die allemaal dezelfde behoefte op hetzelfde moment hadden. Dat maakte oprichting relatief makkelijk. Toen later extra deelnemers toetraden, merkte ECW dat dit lastiger is dan tegelijk starten. 

Flexibel blijven

ECW heeft een systeem opgezet waarin elektra, gas, warmte én CO2 een rol spelen. Bovendien blijven ze innoveren met nieuwe projecten zoals warmte-uitkoppeling van datacenters, vergisters en waterstofproductie. Zo blijft het systeem flexibel en toekomstbestendig.

Foto's: ECW Energy