Aflevering 9 Energiehub Podcast: Gebiedsgericht werken

Op sommige plekken in Nederland lukt het wel. Daar ontstaan energiehubs die bedrijven ondanks netcongestie toch ruimte geven om te groeien. Vooral door anders samen te werken. Want wie alleen naar zijn eigen aansluiting kijkt, loopt vast. Wie breder kijkt naar een gebied, naar buren en gezamenlijke belangen, ziet ineens nieuwe mogelijkheden ontstaan.

In aflevering 9 van de Energiehub Podcast staat daarom de gebiedsgerichte aanpak centraal. Wat betekent dat precies? Waarom werkt het op sommige plekken wel? En hoe kom je van losse plannen naar een werkende energiehub?

Deze podcast wordt mogelijk gemaakt door het Kennisplatform Energiehubs, namens PVB, en Provincie Drenthe.

Benieuwd? Luister naar deze podcastaflevering via jouw favoriete app:

• Spotify
• Apple Podcasts (volgt)
• Springcast

Wie zaten aan tafel?

Presentator Glenn van der Burg ging in gesprek met:

• Stefan van Someren, wethouder duurzaamheid in Neder-Betuwe
• Henk Slabbekoorn, projectleider Verduurzaming Bedrijven, GRITH en PIOENN vanuit de provincie Drenthe
• Arjen Zuijderduijn, strategisch adviseur energietransitie

“Eigenlijk is het niks nieuws”

Het begrip ‘gebiedsgerichte aanpak’ klinkt voor veel ondernemers en organisaties nog abstract. Maar volgens Stefan van Someren is het eigenlijk heel logisch. “Je kijkt naar een gebied. Je kijkt naar wat daar nodig is, wat de uitdagingen zijn en wat de mogelijkheden zijn. En je probeert dat op een slimme manier aan elkaar te knopen.”

Toch gebeurt dat volgens hem nog lang niet overal. “Als je gewoon blijft doen wat je altijd deed, dan wordt dit probleem nooit opgelost.” Ook Henk Slabbekoorn herkent die aanpak vanuit Drenthe. Daar wordt energie steeds vaker onderdeel van bredere gebiedsontwikkeling. “Energie is nu, door alle problemen daarmee, een wezenlijk onderdeel geworden van die gebiedsgerichte aanpak.”

Van vanzelfsprekend naar urgent probleem

Jarenlang was energie iets waar bedrijven nauwelijks over nadachten. Stroom was er gewoon. Totdat netcongestie daar abrupt verandering in bracht. 

Stefan zag dat in Neder-Betuwe gebeuren bij de uitbreiding van bedrijventerrein Medel. Er lag al sinds 2009 een plan klaar voor een uitbreiding van 80 hectare. Maar vlak nadat stikstofproblemen waren opgelost, kwam er een nieuw obstakel. “Twee weken na de uitspraak van de Raad van State kwam TenneT in november 2022 met een aansluitstop voor grootverbruikers. Toen zaten we wel even met de handen in het haar.”

Dat moment zorgde voor een omslag in denken. “Niet langer wachten tot TenneT klaar is met netuitbreidingen. We zijn uitgegaan van: laten we beginnen met zelfvoorzienend zijn. En kijken hoe we dat kunnen organiseren.” Zo ontstond uiteindelijk Energy Hub Medel, die vanaf november 2025 operationeel is.

Individueel oplossen wordt te duur

Volgens Stefan zit daar meteen de kern van het probleem. Individuele oplossingen zijn vaak simpelweg te duur. “Als je puur op basis van je eigen energieprofiel met batterijen en zonnepanelen aan de slag wilt, dan kom je nog tekort.” Door samen te werken ontstaat schaalvoordeel. “Dan hoef je veel minder te investeren in batterijen en zonnepanelen. En die batterijen zijn ontzettend duur.”

Daarbij is alleen zonne-energie niet genoeg. “Je moet ook nog een windproject in de buurt zien te vinden dat in de winter ook kan leveren.” Omdat zo’n project nog niet beschikbaar was, koos Medel voorlopig voor een gasturbine als aanvullende voorziening.

Energie wordt onderdeel van de bedrijfsstrategie

Henk Slabbekoorn ziet dat steeds meer ondernemers zich realiseren dat energie niet langer een bijzaak is. “Voorheen zat energie eigenlijk bij niemand in zijn portefeuille.” Volgens de heren verandert dat razendsnel. Stefan vergelijkt het met de opkomst van ICT dertig jaar geleden. “Als je nu geen ICT op directieniveau hebt georganiseerd, dan speel je eigenlijk geen relevante rol meer.” Diezelfde ontwikkeling ziet hij nu bij energie. 

Begin eerst bij jezelf

Toch betekent een gebiedsgerichte aanpak niet dat bedrijven meteen een energiehub moeten oprichten. Volgens Henk begint het veel simpeler. “Kijk nou eerst eens naar je eigen onderneming. Wat kun je nog isoleren? Wat kun je besparen? Meet eens waar de grote pieken zitten.” Daar liggen vaak verrassend veel kansen. “Dat varieert van iemand die altijd vergeet het licht uit te doen tot enorme tochtgaten.” 

Pas daarna komt de volgende stap: praten met de buren. “Misschien heeft een buurman wat stroom over en jij wat tekort. Dan volstaat soms een lijntje en een financiële afspraak.” Volgens Henk is het belangrijk om energiehubs niet als doel op zich te zien. 

Medel: van crisis naar energiehub

Bij bedrijventerrein Medel werd de urgentie uiteindelijk de motor achter de samenwerking. Stefan noemt twee factoren cruciaal: urgentie en lef. “Heel veel ondernemers moesten een pand financieren terwijl nog onduidelijk was of ze überhaupt stroom krijgen.”

Toch besloten bedrijven door te gaan. De gemeenschappelijke regeling van Tiel en Neder-Betuwe gaf ondernemers zelfs een ontbindende voorwaarde: als er na een jaar onvoldoende vertrouwen was in de energievoorziening, konden ze kosteloos afhaken.

Daarna begon het echte werk. Samen met Joulz werden toekomstige energieprofielen van bedrijven in kaart gebracht. “Dan ga je kijken waar die profielen overlappen. En dan zie je dat je door slim te combineren veel minder batterijcapaciteit nodig hebt als collectief dan als individu.”

“Je hebt echt een partij nodig die dat gaat managen”

Een energiehub ontstaat niet vanzelf. Volgens Stefan heb je een partij nodig die het energiesysteem actief beheert.

Die partij moet voortdurend sturen op vraag, aanbod, batterijen en handel. “Die moet in de gaten houden hoe vol de batterijen zijn, wanneer de gasturbine moet bijdraaien en wanneer het slim is om batterijen op de onbalansmarkt te laden.” Volgens Stefan is dat niet te doen als ondernemers zelf. “Dat is niet hun core business.”

Drenthe kiest voor kennis delen

In Drenthe liep Henk Slabbekoorn tegen een ander probleem aan: versnippering. “Iedere energiehub was bezig met zijn eigen financiële, juridische, technische en vergunningsvragen.” Daarom richtte de provincie een Community of Practice op, waarin inmiddels twintig energiehubs kennis delen. “Wij hebben gezegd: als jij subsidie wilt aanvragen, dan krijg je die van ons. Maar er is één voorwaarde. Jij komt jouw kennis delen.” Volgens Henk voorkomt dit dat iedere energiehub opnieuw hetzelfde wiel moet uitvinden. 

De grootste valkuil: versnippering

Volgens Henk zit daar ook meteen het grootste probleem van Nederland. Er wordt veel langs elkaar heen in plaats van samengewerkt en de aanpak is versnipperd. Volgens hem werkt dat verlammend. Hij pleit daarom voor één integrale aanpak met een lange termijnvisie. “Doe dat niet zomaar voor één regeerperiode, maar voor de lange termijn, bijna een soort van Deltaplan voor energie.”

Een gezamenlijke taal

Een opvallend inzicht van Stefan gaat niet over techniek, maar over communicatie.

Volgens hem gebruiken partijen vaak dezelfde woorden, maar bedoelen ze iets anders. Juist daarom zijn verbinding en vertrouwen zo belangrijk in een gebiedsgerichte aanpak.

Wat kun je morgen doen?

Aan het einde van de aflevering geven de gasten een praktisch advies aan ondernemers.

Stefan: “Kijk eerst naar wat voor energie je nodig hebt, wat je kunt besparen en wat je energieprofiel is.” Daarna volgt een opvallende tip: “Ga heel snel naar je eigen gemeente.” Volgens hem zijn gemeenten bij uitstek bezig met gebiedsontwikkeling en kunnen zij partijen verbinden. “Gemeenten kijken gebiedsgericht naar kansen en mogelijkheden.”

Vier lessen voor de toekomst

In zijn afsluitende reflectie vat Arjen Zuijderduijn de aflevering samen in vier woorden:

• urgentie
• lef
• gunfactor
• verbinden van opgaven

Volgens hem zijn dat precies de elementen die bepalen of een gebiedsgerichte aanpak slaagt. “Als wethouders die vier elementen vastpakken, kunnen ze de komende jaren echt het verschil maken.”